به گزارش اطلاعات آنلاین، با وجود طراحی نسبتاً ساده‌اش، بحث‌های جهانی را در مورد آینده جنگ هوایی، دفاع هوایی و اقتصاد نبردهای مدرن برانگیخته است. پس چرا این سلاح نسبتاً ارزان اینقدر توجه را به خود جلب کرده است؟

این یک پهپاد نیست؛ مهمات پرسه‌زن است

گرچه معمولاً به عنوان "پهپاد" شناخته می‌شود، اما شاهد-۱۳۶ به طور دقیق‌تر به عنوان یک مهمات پرسه‌زن یا پهپاد تهاجمی یک طرفه طبقه‌بندی می‌شود. برخلاف هواپیماهای بدون سرنشین قابل استفاده مجدد که پس از اتمام ماموریت‌های نظارتی یا ضربتی به پایگاه بازمی‌گردند، شاهد-۱۳۶ به گونه‌ای طراحی شده که هدف خود را پیدا و در اثر برخورد خود را نابود کند. در واقع، خود هواپیما به سلاح تبدیل می‌شود.

پس از پرتاب، قبل از شیرجه زدن به هدف با کلاهک انفجاری، از ناوبری از پیش برنامه‌ریزی‌شده پیروی می‌کند. این مفهوم نسبتاً ساده، نیاز به سامانه‌های بازیابی را از بین می‌برد و در عین حال به اپراتورها اجازه می‌دهد تعداد زیادی هواپیما را در حملات هماهنگ شلیک کنند. تحلیلگران دفاعی در RUSI شاهد-۱۳۶ را یک پهپاد تهاجمی یک طرفه طبقه‌بندی و خاطرنشان می‌کنند که چنین سامانه‌هایی به مؤلفه‌ای بسیار مهم در کارزارهای موشکی و پهپادی مدرن تبدیل شده‌اند.

طراحی ساده با هدف راهبردی

یکی از دلایلی که شاهد-۱۳۶ توجه زیادی را به خود جلب کرده این است که عمداً از پیچیدگی اجتناب می‌کند. این هواپیما دارای یک بدنه بال دلتایی جمع و جور است که با یک موتور پیستونی کوچک تغذیه می‌شود و صدای وزوز مشخصی را که اغلب در طول حملات گزارش می‌شود، تولید می‌کند. به جای تکیه بر فناوری پیشرفته رادارگریز یا موتورهای جت با کارایی بالا، طراحی آن سادگی، سهولت تولید و قابلیت اطمینان عملیاتی را در اولویت قرار داده است.

این پهپاد از قفسه‌های زاویه‌دار نصب‌شده روی کامیون‌ها یا تریلرها پرتاب می‌شود و امکان شلیک سریع چندین هواپیما را فراهم می‌کند. این سامانه پرتاب متحرک، اپراتورها را قادر می‌سازد تا پس از پرتاب به سرعت جابجا شوند و هدف قرار دادن آنها را دشوارتر می‌کند. ساختار نسبتاً ساده آن، تولید در مقیاس بزرگ را نیز آسان‌تر از بسیاری از موشک‌های کروز پیشرفته می‌کند.

اقتصاد ممکن است بزرگ‌ترین سلاح آن باشد

شاید بزرگ‌ترین مزیت شاهد-۱۳۶ سرعت یا قدرت آتش آن نباشد، بلکه مقرون‌به‌صرفه بودن آن باشد. موشک‌های زمین به هوای مدرن که قادر به رهگیری تهدیدات ورودی هستند، می‌توانند صدها هزار یا حتی میلیون‌ها دلار برای هر رهگیر هزینه داشته باشند. در مقایسه، مهمات پرسه‌زنی مانند شاهد-۱۳۶ به‌طور گسترده به‌عنوان مهمات بسیار ارزان‌تر برای تولید در نظر گرفته می‌شوند.

این امر چیزی را ایجاد می‌کند که برنامه‌ریزان نظامی آن را معضل تبادل هزینه می‌نامند: مدافعان ممکن است مجبور شوند از موشک‌های دفاع هوایی گران‌قیمت برای نابود کردن سلاح‌های ورودی نسبتاً ارزان استفاده کنند. به جای تکیه بر یک هواپیمای بسیار پیشرفته، مهاجمان می‌توانند تعداد زیادی را همزمان شلیک و مدافعان را مجبور به صرف موشک‌های رهگیر ارزشمند کنند، در حالی که احتمال رسیدن حداقل برخی پهپادها به اهدافشان را افزایش می‌دهند.

از ایران تا دقیق‌ترین میدان‌های نبرد جهان

شاهد-۱۳۶ اولین بار پس از استفاده توسط روسیه در اوکراین توجه بین‌المللی را به خود جلب کرد، اما اهمیت آن تنها در طول جنگ مداوم ایالات متحده علیه ایران افزایش یافته است. این کارزار نشان می‌دهد که پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه نسبتاً ساده دیگر سلاح‌های خاص نیستند. آنها به بخش جدایی‌ناپذیر عملیات‌های تهاجمی مدرن تبدیل شده‌اند.

ایران به جای تکیه صرف بر موشک‌های کروز یا بالستیک، بارها پهپادهای نوع شاهد را با سایر سلاح‌های دوربرد جفت کرده تا عملیات دفاع هوایی را پیچیده‌تر کند. این رویکرد، مدافعان را مجبور می‌کند تا همزمان با افزایش فشار بر ذخایر رهگیر، انواع مختلفی از تهدیدها را ردیابی و با آنها درگیر شوند.

در عین حال، روسیه به گسترش تولید داخلی شاهد-۱۳۶، که در داخل با نام Geran-۲ شناخته می‌شود، ادامه داده است و نشان می‌دهد که چگونه ارتش‌ها به طور فزاینده‌ای به مهمات پرسه‌زنی تولید انبوه به عنوان یک جزء اصلی جنگ دوربرد نگاه می‌کنند.

پهپادی که اقتصاد دفاع هوایی را تغییر داد

شاید بزرگ‌ترین دستاورد شاهد-۱۳۶ این باشد که نحوه تفکر ارتش‌ها در مورد هزینه را تغییر داده است. جنگ جاری میان ایالات متحده و اسرائیل با ایران، به وضوح معضل تبادل هزینه را برجسته کرده است.

یک پهپاد نسبتاً ارزان شاهد می‌تواند مدافعان را مجبور به شلیک موشک‌های رهگیر کند که ممکن است هزینه بسیار بیشتری داشته باشند، به ویژه هنگامی که حملات در امواج بزرگ همراه با موشک‌های بالستیک یا کروز انجام می‌شوند. تحلیلگران استدلال کرده‌اند که چالش دیگر صرفاً رهگیری پهپادها نیست. این کار از نظر اقتصادی در یک کارزار پایدار انجام می‌شود.

این واقعیت، سرمایه‌گذاری در رهگیرهای ضد پهپاد ارزان‌تر، سامانه‌های جنگ الکترونیکی و سلاح‌های انرژی هدایت‌شده را تسریع کرده است، زیرا ارتش‌ها به دنبال جایگزین‌هایی برای تکیه انحصاری بر دفاع موشکی پیشرفته هستند. از این نظر، بزرگترین میراث شاهد-۱۳۶ ممکن است اهدافی که نابود می‌کند نباشد، بلکه میلیاردها دلاری باشد که دشمنان را مجبور به صرف هزینه برای دفاع در برابر آن کرده است.

تغییر همیشگی جنگ هوایی

بزرگترین سهم شاهد-۱۳۶ ممکن است فناوری آن نباشد، بلکه سوالاتی باشد که ارتش‌ها را مجبور به پرسیدن آنها کرده است. برای دهه‌ها، قدرت هوایی با هواپیماهای سریع‌تر، پلتفرم‌های رادارگریزتر و سلاح‌های دقیق‌تر و پیچیده‌تر سنجیده می‌شد. شاهد-۱۳۶ نشان داد که نفوذ در میدان نبرد می‌تواند از رویکرد مخالف نیز حاصل شود. سامانه‌های نسبتاً ارزان و قابل مصرف به تعداد زیاد برای غلبه بر دفاع و تحمیل هزینه‌های نامتناسب بر دشمن مستقر می‌شوند.

جنگ‌های جاری نشان داده‌اند که مبارزات هوایی مدرن دیگر صرفاً با هواپیماهای جنگنده پیشرفته و موشک‌های کروز تعریف نمی‌شوند. آنها به طور فزاینده‌ای توسط حملات لایه‌ای شکل می‌گیرند که پهپادها، موشک‌ها، جنگ الکترونیکی و سلاح‌های هدایت‌شونده دقیق را ترکیب می‌کنند تا سیستم‌های دفاعی را از نظر فیزیکی و اقتصادی فرسوده کنند.

این درس در حال حاضر در حال تغییر شکل تدارکات نظامی در سراسر جهان است. دولت‌ها در حال تسریع سرمایه‌گذاری در رهگیرهای اختصاصی ضد پهپاد، جنگ الکترونیکی، سلاح‌های انرژی هدایت‌شده و سایر راه‌حل‌های دفاع هوایی کم‌هزینه‌تر هستند که می‌توانند حملات پهپادی گسترده را بدون کاهش سریع موجودی موشک‌های گران‌قیمت شکست دهند.